HOME

<< back

Tabanidae Dazen

Dazen weetjes
Fotografie weetjes
Mogelijke look-alikes
Andere bronnen

Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas
Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas (♀)
Chrysops viduatus Stipgoudoogdaas Chrysops viduatus Stipgoudoogdaas
Chrysops viduatus Stipgoudoogdaas (♀)
Haematopoda crassicornis Diksprietregendaas Haematopoda crassicornis Diksprietregendaas
Haematopoda crassicornis Diksprietregendaas (♂)
Haematopoda italica Langsprietregendaas Haematopoda italica Langsprietregendaas
Haematopoda italica Langsprietregendaas (♀)
Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas
Haematopoda pluvialis Gewone regendaas (♀)
Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas
Hybomitra bimaculata Bosknobbeldaas (2x♂, 6x♀)
Hybomitra ciureai Rosse Knobbeldaas Hybomitra ciureai Rosse Knobbeldaas
Hybomitra ciureai Rosse Knobbeldaas (♂)
Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas Tabanus autumnalis Grijze runderdaas
Tabanus autumnalis Grijze runderdaas (4x♂, 3x♀)
Tabanus bromius Kleine runderdaas Tabanus bromius Kleine runderdaas Tabanus bromius Kleine runderdaas Tabanus bromius Kleine runderdaas
Tabanus bromius Kleine runderdaas (♂)
Tabanus sudeticus Paardendaas Tabanus sudeticus Paardendaas Tabanus sudeticus Paardendaas Tabanus sudeticus Paardendaas
Tabanus sudeticus Paardendaas (♀)

Dazen Weetjes


Er zijn in Nederland 37 soorten dazen. De meeste soorten zijn zeldzaam of zeer zeldzaam. Slechts 12 soorten zijn algemeen. De soorten Haematopota pluvialis Gewone regendaas en Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas worden het meest waargenomen.

De dazen hebben een slechte reputatie door dat ze mensen en vee lastig kunnen vallen. De vrouwtjes zuigen bloed wat ze nodig hebben voor de eitjes. De Gewone Regendaas steekt vrijwel meteen. De Gewone Goudoogdaas blijft even zitten voor die gaat steken. Ook haakt die veelal eerder af dan de Gewone Regendaas, als je verder loopt (meestal na zo'n 50 m).

De dazen ook bekend vanwege hun prachtige ogen met allerlei kleuren, vlammen en strepen. Deze oogkleuren verdwijnen echter heel snel als ze dood gaan.

Er zijn 7 genera waarvan twee genera de Bloemdaas (Philipomyia) en de Hommeldaas (Therioplectes) slechts bekend zijn van een enkele waarneming. De andere genera zijn Gifoogdazen (Atylotus), Goudoogdazen (Chrysops), Regendazen (Haematopota), Knobbeldazen (Hybomitra), Runder- en Paardendazen (Tabanus) en Langsprietdazen (Heptatoma). Hieronder enige uitleg over de verschillende genera en kenmerkende soorten.

Familie Tabanidae info op waarneming.nl

Atylotus fulvus
Atylotus fulvus Gele Gifoogdaas (♀) foto Telpost Strabrecht

De Atylotus Gifoogdazen (4 soorten) zijn alle zeldzaam. Ze hebben opvallende geelgroene of grijsgroene ogen. De kop is breed t.o.v. de thorax (borst-rugdeel), vooral bij de mannetjes. De vier soorten hebben verschillende biotopen. De kweldergifoogdaas komt voor op de kwelders in Zeeland. De Veengifoogdaas komt voor op levend mesotroof veen en veenmosgebieden zoals in de Weeerribben/ Kiersche Wijde. De Riviergifoogdaas komt voor langs de grote rivieren en bij grote meren zoals in de Betuwe en elders. De Gele Gifoogdaas houdt van open terreinen bij schoon en voedselrijk water.

Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas
Chrysops relictus Gewone Goudoogdaas (♀)

De Chrysops Goudoogdazen (5 soorten) hebben een karakteristieke grote vlekken in de vleugels en losse donkere vlekjes in de glanzend helder groene ogen. Er zijn 5 soorten Goudoogdazen waarvan twee algemene en drie zeldzame. De meest algemene is de Gewone Goudoogdaas gevolgd door de wat minder algemene Stipgoudoogdaas. De Gewone Goudoogdaas hheft en wijde verbreiding met voorkeur voor halfopen gebieden met stilstaande wateren. De Stipgoudoogdaas komt lokaal voor in veengebieden met bos, struweel en water. De zeldzame soorten zijn de Beekgoudoogdaas die in bossen met stromend water voorkomen maar niet in veen gebieden. De Donkere Goudoogdaas die niet in hoogvenen voorkomt maar niet in bos. De zeer zeldzame Roodpootgoudoogdaas komt lokaal voor nabij grote rivieren en grote meren.

Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas
Gewone regendaas (♀)
Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas Haematopoda crassicornis Diksprietregendaas Haematopoda italica Langsprietregendaas
Kop van Gewone Regendaas (♀) met deukje in top antenne basislid, Diksprietregendaas (♂) met dik basis antennelid en Langsprietregendaas (♀) met lang basis antennelid.

De Haematopota Regendazen (5 soorten) hebben vleugels met een fijnmazig vlekkenpatroon. De soorten worden grotendeels onderscheiden op antennevorm en kleur. De Gewone Regendaas is niet alleen de meest algemene Regendaas, maar ook de meest algemene van alle soorten dazen. Alleen de Zilte Regendaas is zeldzaam. Deze komt voor in zilte en brakke gebieden en o.a. bekend van het Verdronken Land van Saeftinghe in Zeeland. De Diksprietregendaas heeft eeen voorkeur voor beweide gebieden in de uiterwaarden en in de kustgebieden, en komt spaarzaam voor elders in het binnenland. De Langsprietregendaas komt meer in het midden en oosten van het land voor en niet veel aan de kust. De Grijze Regendaas heeft een voorkeur voor laagvenen, natte weiden en (Zeeuwse) schorren. Het vermoeden bestaat dat de Grijze regendaas te weinig gemeld wordt omdat deze (te) moeilijk te onderscheiden is van de Gewone Regendaas.

Bij de regendazen Haematopota hebben de mannetjes en vrouwtjes verschillende ogen (zie boven). De mannetjes hebben alleen de onderste helft vlammen in de ogen, terwijl de vrouwtjes vlammen in het hele oog hebben. Ook kun je ook nog het verschil in mannetjes en vrouwtjes zien in de oogafstand. Bij de mannetjes raken de ogen elkaar (holoptisch) bij de vrouwtjes staan de ogen ver uit elkaar (dichoptisch).

Hybomitra lurida Gewone regendaas(f) Tabanus autumnalis Grijze Runderdaas(f)
Verschil Hybomitra Knobbeldaas foto 1 (Ogen behaard en Knobbeltje /oogjesdriehoek) en Tabanus Runderdaas foto 2 (Ogen onbehaard en geen knobbeltje/ oogjesdriehoek)

De Hybomitra Knobbeldazen (12 soorten) lijken op de Tabanus Runder- en Paardendazen. De Runder- en Paardendazen hebben geen oogjesdriehoek-knobbeltje op het voorhoofd en de Knobbeldazen wel een knobbeltje met een oogjesdriehoek. De Knobbeldazen hebben behaarde ogen en de Runder- en Paardendazen hebben kale ogen.

De meeste Knobbeldazen zowel mannetjes als vrouwtjes hebben 3 horizontale strepen in de ogen. De soorten ... hebben felgroene ogen, de anderen donkere bruinige ogen soms met een groene of rode weerschijn. De ogen van sommige soorten hebben ogen met twee soorten facetten waarbij de bovenste facetten groter zijn dan de onderste (H. .......), soms duidelijk gescheiden door een horizontale oogstreep. Andere onderscheidende kenmerken zijn de vorm en kleur van de antenne, de kleur van het haltertje, en voor de zijvlekken op het achterlijf op de eerste drie segmenten en de kleur van de beharing hier.

Excel test tabel Knobbeldazen (J.Wind, dec. 2016)

De Tabanus Runder- en Paardendazen (8 soorten) lijken op de Hybomitra Knobbeldazen. Ze hebben echter geen haren op de ogen en geen knobbeltje op het voorhoofd zoals de Knobbeldazen.

De algemene soorten zijn Tabanus autumnalis Grijze runderdaas en Tabanus bromius Kleine Runderdaas en Tabanus maculicornis Grauwe runderdaas. De andere vijf zijn zeldzaam of zeer zeldzaam.

Fotografie Weetjes

Haematopoda pluvialis  Gewone regendaas
Kop van Gewone regendaas

Veel dazen zijn wel van foto's te onderscheiden. Toch zijn er vaak minstens drie of vier foto's nodig, 1. kop van opzij met informatie vorm en kleur van de antennedelen, vorm en kleur van strepen, vlammen in de ogen en oogdelen met verschillende facetten groot en kleiner, 2. kop van voren met bijvoorbeeld informatie over glanzende delen op het voorhoofd, de aanwezigheid van een ocellair bultje (knobbel), 3. hele vlieg van boven, liefst met open vleugels zodat de kleurtekening van het achterlijf goed te zien is, en 4. van opzij met duidelijk zicht op het haltertje en de zijkanten van het achterlijf die vaak kenmerkende kleurvlekken en beharing hebben . Een belangrijk kenmerk is eventuele beharing van de ogen (bijv. Knobbeldazen) wat het best te zien is van foto's van de kop van boven genomen.

Mogelijke look-alikes

Andere Bronnen

Tabanidae Norway Falck dec.2014 Hierin de sleutel en foto's van genera, maar slechts een beperkte overlap van soorten met Nederland..

Nog wat extra info onderscheid tussen de genera Atylotus (Gifoogdazen), Chrysops (Goudoogdazen), Haematopota (Regendazen) Hybomitra (Knobbeldazen), Tabanus (Runder- en Paardendazen) en Heptotoma (Langsprietdazen).


BOVEN